การไขความจริง: คาร์บอนเครดิตไทย “ถูก” จริงหรือแค่เปรียบเทียบผิด?

องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) หรือ อบก. ได้เปิดเผยข้อมูลที่ชี้ให้เห็นว่า ความเชื่อที่ว่าคาร์บอนเครดิตของประเทศไทยมีราคาถูกกว่าต่างประเทศนั้นอาจเป็นความเข้าใจที่คลาดเคลื่อน อันเนื่องมาจากความแตกต่างของ “กลไกตลาด” ที่ส่งผลต่อราคาคาร์บอนเครดิตในแต่ละประเทศ ทำให้ไม่สามารถนำมาเปรียบเทียบกันได้โดยตรง

ความแตกต่างของตลาด: ภาคบังคับ vs. ภาคสมัครใจ

ตลาดคาร์บอนเครดิตในประเทศพัฒนาแล้วส่วนใหญ่ดำเนินงานภายใต้ “ตลาดภาคบังคับ” (Compliance Market) โดยที่รัฐบาลจะกำหนดเพดานการปล่อยก๊าซเรือนกระจกผ่านระบบ Cap-and-Trade ซึ่งภาคอุตสาหกรรมที่ปล่อยก๊าซเกินกว่าที่กำหนดจะต้องซื้อสิทธิเพิ่มเติมหรือซื้อคาร์บอนเครดิตมาชดเชย กลไกนี้สร้างความต้องการที่แน่นอนและมีขนาดใหญ่ ส่งผลให้ราคาคาร์บอนเครดิตในตลาดภาคบังคับสูงขึ้นตามกลไกอุปสงค์และอุปทาน

ในทางตรงกันข้าม ประเทศไทยใช้ “ตลาดภาคสมัครใจ” (Voluntary Market) ซึ่งไม่มีข้อบังคับทางกฎหมาย องค์กรต่างๆ เข้าร่วมตลาดนี้ด้วยความสมัครใจ เพื่อแสดงความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมหรือเป็นส่วนหนึ่งของกลยุทธ์ด้านความยั่งยืนขององค์กร ด้วยเหตุนี้ ราคาคาร์บอนเครดิตในตลาดภาคสมัครใจจึงมีความผันผวนและหลากหลายมากกว่าตลาดภาคบังคับอย่างเห็นได้ชัด

ปัจจัยที่ส่งผลต่อราคาในตลาดภาคสมัครใจ

ปัจจัยสำคัญที่ทำให้ราคาคาร์บอนเครดิตในตลาดภาคสมัครใจมีความหลากหลาย ได้แก่:

• ประเภทของโครงการ: เช่น โครงการป่าไม้ พลังงานทดแทน หรือการเกษตร

• มาตรฐานการรับรอง: เช่น VERRA หรือ Gold Standard

• ปีที่เกิดเครดิต (Vintage Year): ซึ่งบ่งบอกถึงช่วงเวลาที่คาร์บอนเครดิตนั้นถูกสร้างขึ้น

• ผลประโยชน์ร่วมทางสังคมและสิ่งแวดล้อม (Co-benefits): อาทิ การสนับสนุนชุมชน หรือการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ

ปัจจัยเหล่านี้ล้วนมีอิทธิพลต่อราคาคาร์บอนเครดิตในระดับโครงการ

การตีความราคา T-VER: มองให้ลึกกว่าแค่ “ราคาเฉลี่ย”

ปัจจุบัน โครงการลดก๊าซเรือนกระจกภาคสมัครใจตามมาตรฐานของประเทศไทย หรือ T-VER ภายใต้การกำกับของ อบก. ถือเป็นตลาดหลักของประเทศไทย การนำราคาซื้อขายเฉลี่ยของคาร์บอนเครดิตจากโครงการ T-VER ไปเปรียบเทียบกับราคาของตลาดภาคบังคับในต่างประเทศ มักนำไปสู่ข้อสรุปที่ว่า “ราคาถูก” กว่า

แต่ในความเป็นจริง การพิจารณาเพียงแค่ “ราคาเฉลี่ย” อาจไม่สะท้อนมูลค่าที่แท้จริงของคาร์บอนเครดิตแต่ละประเภท และอาจถูกบิดเบือนจากข้อตกลงการซื้อขายที่มีปริมาณมากผิดปกติ ซึ่งดึงราคาเฉลี่ยไปในทิศทางใดทิศทางหนึ่งอย่างไม่เป็นธรรม